Duško Lopandić

Letopis velikih župana

-istorijska hronika Srbije u veku Stefana Nemanje-
( "Narodna knjiga", Beograd, 2003, 299 str)

"Letopis velikih župana" je knjiga u kojoj je na popularan način prikazano rađanje srednjevekovne raške države Nemanjića. Pisana čitljivim i lepim stilom, namenjena svim generacijama čitalaca koji vole istoriju, knjiga opisuje pojavu prvih župana u Rasu, i razvoj srednjovekovne srpske države sve do krunisanja poslednjeg velikog župana - Stefana Nemanjića - za kralja Srbije, odnosno do izgradnje manastira Žiča. Za razliku od drugih istorija koje prikazuju ovaj period, knjiga se ne ograničava samo na prikaz života i dela Stefana Nemanje i njegovih sinova Svetoga Save i Stefana Nemanjića, nego opisuje istoriju Srbije u ranijem periodu, onom koji je prethodio i omogućio razvoj Nemanjičke države.

Knjiga je podeljena u tri dela, koja simbolizuju tri istorijske ličnosti i tadašnja vladara Srbije - župan Vukan i ban Beloš i veliki župan Nemanja, kao i tri građevine: Crkva Svetog Petra u Rasu, beogradska tvrđava i Đurđevi Stupovi. U poglavljima u kojima se smenjuju istorijske priče i činjenice sa fiktivnim, dočaranim istorijskim zgodama, opisani su između ostalog, prolasci krstaških vojni kroz naše predele, ratovanja srpskih velikih župana sa Vizantijom, kao i zbivanja u našem susedstvu, Vizantiji, Ugarskoj i u Evropi - od kojih je zavisio i razvoj same Srbije u ta davna doba. Posebno su zanimljivi prikazi mnogobrojnih veza koje je raška država i vladarska porodica, već u XII veku uspostavila sa mnogim evropskim vladarima: od Ugarske i Moravske do Kijevske Rusije.

Kako je autor napisao " Skoro dvadeset i pet pokolenja od tih davnih dana do današnjeg doba. U dalekim, slabo razaznivim pokretima i gestovima pokušavamo da razumemo udaljene prethodnike, kao kada u slabo osvetljenoj sali pozorišta tumačimo obrise, pokrete pantomimičara. Da li nam ti daleki životi upućuju neku poruku? Ili je to samo igra senki, davno izbledela."

Osim stila i čitljivosti, poseban kvalitet knjige predstavljaju i izvodi iz orginalnih dokumenata epohe (povelje, pisma, poslanice), kao i ilustracije, koje bi trebalo da čitaocima još više približe i dočaraju ovo zanimljivo doba srpske istorije